Συνέντευξη με τη Γεωργία Μαυραγάνη

«Οι σχολικές εκθέσεις του Φριτς Κόχερ ή πώς γεννιέται ένας πειθαρχημένος άνθρωπος» του Ρόμπερτ Βάλζερ στο opbo studio, Φίλωνος 86, Πειραιάς από την Παρασκευή6 Φεβρουαρίου κάθε Παρασκευή & Σάββατο.

Με αφορμή την παράσταση του έργου του Ρόμπερτ Βάλζερ «Οι σχολικές εκθέσεις του Φριτς Κόχερ ή πώς γεννιέται ένας πειθαρχημένος άνθρωπος» το Artistico συνομίλησε με την σκηνοθέτρια του έργου Γεωργία Μαυραγάνη.

«Οι εκθέσεις του Φριτς Κόχερ» αποτέλεσε την πρώτη μεγάλη επιτυχία του Ρόμπερτ Βάλζερ. Το έργο διασκευάζεται και παρουσιάζεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Δημοσιεύτηκε το 1904 και το υποδέχθηκαν με θαυμασμό λογοτέχνες της εποχής, όπως ο Φραντς Κάφκα, Έρμαν Έσσε και Ρόμπερτ Μούζιλ. Θεωρείται ένα από τα επιδραστικότερα κείμενα της γερμανόφωνης λογοτεχνίας του 20ου αιώνα. Το βιβλίο ''Οι εκθέσεις του Φριτς Κόχερ'' κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κριτική, σε μετάφραση του Απόστολου Στραγαλινού.

- Από τη διαδρομή σας μέχρι τώρα βλέπω ότι σαν ενδιαφέρουν κάποια κάπως «ιδιαίτερα» κείμενα, εννοώ τα πιο εκκεντρικά, τα κείμενα προβληματισμού και σκέψης, ενώ το σκηνοθετικό σας βλέμμα είναι διεισδυτικό και πάντα θέλει να πει κάτι στον θεατή, κάτι που θα τον μετακινήσει από τη θέση του ή τουλάχιστον θα τον δονήσει κάπως. Έτσι γίνεται και με το έργο αυτό του Ρόμπερτ Βάλζερ;

Σας ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια . Συνήθως ανεβάζω έργα και κείμενα που με συγκινούν πρώτα σαν αναγνώστρια και που με βοηθούν πραγματικά στη ζωή μου. Αν πρέπει να βρω κάτι κοινό σε όλα αυτά τα κείμενα είναι μάλλον ότι αφορούν ανθρώπους ή ήρωες- ηρωίδες που κρατούν έναν πιο δευτεραγωνιστικό ρόλο στη ζωή τους. Είναι άνθρωποι που αγωνίζονται να βρουν έναν βαθύτερο νόημα στη ζωή χωρίς να πατούν τουλάχιστον ηθελημένα πάνω στις ζωές και τα συμφέροντα των άλλων. Ειδικότερα για τον Ρόμπερτ Βάλζερ θα έλεγα πως πρόκειται για έναν οξυδερκή μάρτυρα όλων των λεπτών συναισθηματικών εκρήξεων και προβληματισμών των ευαίσθητων που προσπαθούν να επιβιήσουν . Ο Βάλζερ σπαράζει από πόνο αλλά δεν το κραυγάζει. Το ομολογεί απλά και καθαρά . Είναι ένα σοφό παιδί. Ταυτόχρονα αυτή η ταπεινότητα του μπορεί να γίνει αντικείμενο στυγνής εκμετάλλευσης . Όπως συχνά συμβαίνει και σήμερα . Ειδικά στα παιδιά και στους αδύναμους. Αυτή τη στυγερή πραγματικότητα επιθυμούμε να καταγγείλουμε με την παράστασή μας..

- Ο Ρόμπερτ Βάλζερ (1878–1956) είναι μια κομβική περίπτωση της γερμανόφωνης λογοτεχνίας, γνωστός ως «αριστοκράτης αλήτης» και λάτρης της καθημερινότητας. Με λιτή, διαυγή γραφή, έγραψε μυθιστορήματα (όπως το Γιάκομπ φον Γκούντεν) και νουβέλες που αμφισβητούν τις κοινωνικές συμβάσεις, εστιάζοντας στον περιπατητή, τον αργόσχολο και τον ταπεινό άνθρωπο. Έκανε μια λιτή ζωή, επί τούτου, για να έχει μια πιο καθαρή ματιά σε όσα συνέβαιναν γύρω του. Αυτό είναι μια πολιτική θέση μακριά από την αλλοίωση του χρήματος και των συμβάσεων. Πώς το βλέπετε αυτό;

Ζούμε στην εποχή του χρήματος. Ακόμα και την τέχνη την κρίνουμε σχεδόν μόνο με όρους προιόντος . Αντί να είναι το χρήμα το εργαλείο γίναμε εμείς. Η δυσφορία μας όμως πολλαπλασιάζεται άλλωστε ο λιτός βίος φτάνει να μη μπορεί να είναι καν επιλογή . Ελπίζω πως η απογοήτευση δε θα πνίξει την αυτοκριτική και δε θα γίνει απελπισία . Ελπίζω ότι θα πάρουμε άλλο δρόμο.

- Ποιο είναι ακριβώς το θέμα του έργου; Πού αποσκοπεί;

Στην αυτοκριτική μας. Ο Montaigne τον 15ο αιώνα έλεγε ότι το ζητούμενο δεν είναι κεφάλια γεμάτα γνώση αλλά κεφάλια σκεπτόμενα. «Pas de tête bien pleines mais des têtes bien faites». Είστε και εκπαιδευτικός. Πώς φαντάζεστε ένα πετυχημένο εκπαιδευτικό σύστημα; Ο μαθητής στο έργο που ανεβάζετε μου είναι συμπαθής και απολογείται. Γιατί όμως το σύστημα μέσω του σχολείου, εγώ θα πω και της οικογένειας και άλλων θεσμών, μέσα από τη γνώση, το ύψιστο αγαθό, να ποδηγετεί τους νέους ανθρώπους και να ελέγχει την σκέψη τους;

Μάλλον γιατί δε συμφέρει. Το εκπαιδευτικό σύστημα δε στοχεύει στον ορθό λόγο αλλά στην κανονικοποίηση. Είναι καθρέπτης της κοινωνίας και των αιτημάτων της . Η πρόοδος και η ισχύς δεν ορίζεται από τη δυνατότητα σκέψης, αυτονομίας και αυτοπραγμάτωσης αλλά τη δυνατότητα προσωρινού και άμεσου κέρδους. Για να το πω απλά δε νομίζω πως στόχος μας είναι το καλό για τους πολλούς. Δε ξέρω τι έγινε και φθίνει όλο και περισσότερο αυτή η αξία.

- Ο μαθητής αυτός, αλλά και ο ίδιος ο συγγραφέας μου θυμίζει το έργο του Βιτράκ «Βικτώρ ή τα παιδιά στην εξουσία». Το τέλος φαίνεται οδυνηρό;

Δεν γνωρίζω. Αλήθεια. Η οδύνη όμως μπορεί και να μας ταρακουνήσει.

- Τι σημαίνει υποταγή για τον συγγραφέα; Μήπως αυτό είναι το κοινωνικό ζητούμενο, που οδηγεί τον άνθρωπο σε λοβοτομή;

Ακριβώς. Όπως λέει και ο Θουκυδίδης πρέπει να διαλέξεις ανάμεσά στην ησυχία ή την ελευθερία. Εμείς διαλέξαμε την ησυχία. Του νεκρού ή μάλλον του ετοιμοθάνατου. Δεν θα κρατήσει για πολύ αυτό. Το κόστος βέβαια είναι μεγάλο.

- Τι άλλο ετοιμάζετε μετά από την παράσταση αυτή; Κάποια συμμετοχή στο Φεστιβάλ Αθηνών – Επιδαύρου;

Ναι θα κάνω κάτι στο Φεστιβάλ Αθηνών αλλά δεν μπορώ να το ανακοινώσω ακόμη. Θα είναι πάντως μια πολιτική παράστασή ντοκουμέντου.

Το Artistico και εγώ σας ευχαριστούμε για την συνέντευξη αυτή.

Εύχομαι καλή επιτυχία σε ό,τι κάνετε.

Μαρία Μαρή

Θεατρολόγος