Είδαμε την παράσταση «Ο Χριστός ξανασταυρώνεται» Ένα μεγαλειώδες έργο στη σκηνή του Θεάτρου Σταθμός

Ο Μάνος Καρατζογιάννης έκανε πάλι το μεγάλο βήμα και ανέβασε ένα τεράστιο έργο στην σκηνή του θεάτρου Σταθμός. Tο επικό μυθιστόρημα του μεγάλου Νίκου Καζαντζάκη επανατοποθετεί την ουσία του μηνύματος του Ευαγγελίου στην καρδιά της εποχής μας. Έγινε διαχρονικά οικουμενικός συμβολισμός της ανυπαρξίας κοινωνικής δικαιοσύνης και της απουσίας ανθρώπινης αγάπης. Βασικά η επιλογή του έργου, αλλά και η παράσταση του Μάνου Καρατζογιάννη είναι σταθμός στα ιστορικά. Μπόρεσε και χώρεσε όλον τον κόσμο του Καζαντζάκη σε μια κανονική σκηνή θεάτρου, ένα έργο που θα φιλοξενούνταν άριστα σε μια μεγάλη σκηνή του Εθνικού Θεάτρου ή της Στέγης. Όμως όχι, σε μια συμβατική σκηνή έστησε με επιτυχία την παράστασή του, απέδωσε εντελώς το κλίμα της εποχής, καθήλωσε το κοινό του και έδωσε την ευκαιρία για υπέροχες ερμηνείες.

Το έργο

Στη Λυκόβρυση, ένα χωριό της Ανατολίας, ένα παμπάλαιο έθιμο απαιτεί από τους κατοίκους να αναβιώσουν τα Πάθη του Χριστού κατά τη Μεγάλη Εβδομάδα.

Ο παπα-Γρηγόρης με τους προεστούς επιλέγουν τα πρόσωπα που θα λάβουν μέρος: το Χριστό θα υποδυθεί ο Μανολιός, ένας απλός βοσκός· τον Ιωάννη, ο Μιχελής, ο γιος του άρχοντα Πατριαρχέα· τον Ιούδα, ο Παναγιώταρος· τη Μαγδαληνή, η χήρα Κατερίνα.

Η άφιξη μιας ομάδας Ελλήνων, κυνηγημένων από τους Τούρκους, διχάζει τη Λυκόβρυση. Ο ιερέας και οι προύχοντες αποδιώχνουν τους απόκληρους, εκείνοι που υποδύονται τους Αποστόλους και τον Χριστό προσπαθούν να τους βοηθήσουν. Μια άγρια πάλη αρχίζει να εξελίσσεται ανάμεσα στους κατοίκους του χωριού και τους πρόσφυγες που έχουν εξαγριωθεί από τη μακρά λιμοκτονία.

Κάτω από την πίεση οι χωρικοί-πρωταγωνιστές ταυτίζονται ολοένα και περισσότερο με τα πρόσωπα του Eυαγγελίου που πρόκειται να υποδυθούν. Οι άρχοντες του χωριού ασυναίσθητα καταλήγουν στο ρόλο των Φαρισαίων· ο παπα-Γρηγόρης οδηγείται από τις περιστάσεις και από την ιδιοσυγκρασία του στον ρόλο του Kαϊάφα· τον ρόλο του Πιλάτου υποδύεται κατά τρόπο έξοχο, και με χιούμορ από τη μεριά του Kαζαντζάκη, ο τοπικός Tούρκος Αγάς.

Ο Μανολιός-Χριστός αλλάζει μέρα με τη μέρα. Χωρίζει την αρραβωνιαστικιά του και αποφασίζει να φτάσει σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερη πνευματική, ψυχική και σωματική αγνότητα. Υπερασπίζεται τους πρόσφυγες και μιλά για την αξία της αγάπης και του ελέους, προκαλώντας την αντίδραση των συγχωριανών του και την οργή του παπα-Γρηγόρη.

Tο μυθιστόρημα τελειώνει με τη μοίρα του Mανολιού να ταυτίζεται με το δράμα του Xριστού, καθώς φτάνει η είδηση της προέλασης των τουρκικών στρατευμάτων· βρισκόμαστε προ της Mικρασιατικής καταστροφής και της εκδίωξης του ελληνικού πληθυσμού από την Aνατολία.

H τοποθέτηση του μυθιστορήματος στη Mικρά Aσία λίγο πριν την καταστροφή του 1922 επιτρέπει στον Kαζαντζάκη να υπαινίσσεται την ιστορική ομοιότητα ανάμεσα στη μοίρα των Eβραίων της αρχαιότητας και αυτή των Eλλήνων τον 20o αιώνα.

Αλλά υπάρχει και μια επιπρόσθετη ιστορική διάσταση. Στο μυθιστόρημα υπάρχουν πλείστες αναφορές στο μπολσεβικισμό· οι πρόσφυγες που κατασκηνώνουν έξω από το χωριό, απευθύνονται μάταια στους χωρικούς για βοήθεια. Tελικά όταν αυτή δεν τους παρέχεται επιτίθενται και στιγματίζονται από τους χωρικούς και τους Tούρκους σαν Mπολσεβίκοι. H σύγκρουση ανάμεσα στον κομμουνισμό και το υπάρχον καθεστώς είναι πραγματικά ευνόητη, αφού το μυθιστόρημα τοποθετείται λίγο μετά τη Pωσική Eπανάσταση, αλλά στην ουσία έχει πολύ περισσότερο να κάνει με τον ελληνικό εμφύλιο πόλεμο.

H αντιπαράθεση ανάμεσα στους έχοντες στη Λυκόβρυση και τους μη έχοντες που κατασκηνώνουν στο βουνό δεν είναι μόνο μια παραβολή για τη χριστιανική υποκρισία και το χριστιανικό φανατισμό αντίστοιχα, αλλά ταυτόχρονα μια παραβολή για την πραγματική σύγκρουση εκείνης της εποχής ανάμεσα σε Έλληνες και "Έλληνες", ανάμεσα στους έχοντες των πόλεων και τους επαναστάτες, τους αντάρτες, στα βουνά.

Το «O Xριστός Ξανασταυρώνεται» συνδέει με μεταφορικό στοχασμό τρεις ξεχωριστές ιστορικές εποχές: την Iουδαία του καιρού των Παθών, τους Έλληνες της Μικράς Ασίας στα πρόθυρα της μαζικής τους εκδίωξης και τον Εμφύλιο. Tο μυθιστόρημα αντιστοιχεί τις εποχές αυτές με τρεις ιδεολογίες: τον Xριστιανισμό, τον εθνικισμό της Mεγάλης Iδέας που ήταν η ρίζα της καταστροφής του 1922, και τον Kομμουνισμό.

Το έργο κατακρίθηκε από την Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά νομίζω άδικα, μιας και αποδίδει με υπέροχο τρόπο την υπόσταση του θεού. Μια κουβέντα τα λέει όλα «Και στο πιο μικρό πετραδάκι, και στο πιο ταπεινό λουλούδι, και στην πιο σκοτεινή ψυχή, βρίσκεται αλάκερος ο Θεός. Και στην πιο μακρινή έρημο μια καλή πράξη έχει τον αντίχτυπό της σε αλάκερη την οικουμένη.»

Η παράσταση

Ένα σαφρακιασμένο έτος στη Λυκόβρυση της Μικράς Ασίας. Ο Mανολιός-Xριστός δεν μεταμορφώνεται μονάχα σε άγιο αλλά και σε κοινωνικό επαναστάτη. Ο θίασος ακολουθεί τον Μανολιό σε όλη την πορεία του για τον ρόλο του Ιησού.

Ο παπάς (Θανάσης Χαλκιάς) θεωρεί τους κυνηγημένους χολεριασμένους. Ο Θανάσης Χαλκιάς βρίσκεται στον αντίποδα του Μανολιού. Είναι ο διαολόπαπας, που χειραγωγεί το ποίμνιό του και βέβαια μοναδικός σκοπός του είναι το κέρδος.

Οι Απόστολοι, γίνονται φτωχοκλέφτες, κλέβουν τροφές από τα κελάρια των εχόντων για τους πεινασμένους πρόσφυγες. Ο Διαολόπαπας πείθει τους χωριανούς ότι ο θεός μιλά με το στόμα του.

Εξαιρετικός ο πραματευτής με το γαϊδουράκι του που το αποκαλεί γιουσουφάκι. Ο γερολαδάς τον πλησιάζει και του λέει ότι θα τον κάνει πλούσιο, αν κλέψει τα κοσμήματα που έχουν οι σαφρακιασμένοι. Είναι σωστό να γδύσουν τους κατατρεγμένους συνανθρώπους τους; Ο έμπορος έχει χρέος να κλέβει, ο Αγάς έχει χρέος να κλέβει, αλλά αυτοί να κλέβουν τους συνανθρώπου τους;

Ο Πατριαρχέας (Κώστας Φαλελάκης), ο πατέρας του Μιχάλη είναι έξαλλος που ο Μανολιός μπήκε και του έκλεψε το κελάρι «που να σπάζαν τα πόδια του όταν κατέβαινε από το βουνό!» . Εξοργίζεται που τον κλέβουν για να δώσουν στους κουρελήδες. Πιο εύκολα μπαίνει μια καμήλα στην τρύπα μιας βελόνας, παρά ο πλούσιος στον Παράδεισο. Βλέποντας την κοινωνική αδικία ο Μανολιός αποφασίζει να γυρίσει, να απομονωθεί στο βουνό. Τέρμα και ο γάμος και όλα, ο πεθερός του τον διώχνει από τη δούλεψή του. « Δεν θα βρει καλύτερη από το Λενιώ του!» Η Κατερίνα, τον πλησιάζει, τον αγαπά και εκείνος τη συμπονά δεν θέλει να την αφήσει να χαθεί. Η Έλενα Μαυρίδου, ως Κατερίνα, είναι ο πειρασμός, αλλά και το αληθινό συναίσθημα, πάντα έτοιμη να θυσιαστεί για την αγάπη. Όταν ο Μανολιός κατεβαίνει στο χωριό με παραμορφωμένο πρόσωπο, για να τον σιχαθεί η Κατερίνα, αυτή δηλώνει ότι τον σκέφτεται συνέχεια και τον αγαπά άνευ όρων. Και αυτός την σκέφτεται, όμως έχει μια αποστολή και εδώ δεν χωρούν έρωτες και τέτοια. Η σκηνή με τους δυο τους είναι καταπληκτική. Εκείνη αναρωτιέται τί να κάνει για να γλιτώσει και αυτός και αυτή. Να σκοτωθεί;

Οι κυνηγημένοι, οι κατατρεγμένοι δημιουργούν έναν αρχαίο Χορό, τραγουδούν εν χορώ «Αυτά τα δέντρα δεν βολεύονται με λιγότερο ουρανό. Στο κακοτράχαλο βουνό, εδώ θα στεριώσουμε.» Έτσι αποφασίζουν και φυτεύουν το καινούργιο χωριό τους.

Η Ηλέκτρα Γεννατά είναι η αφηγήτρια και η γυναίκα που φέρει άνω της όλα τα πάθη και τις δυστυχίες των αιώνων. Είναι ο θηλυκός Ιησούς, η γυναίκα θύμα του πολέμου, της βίας, της φτώχειας, αυτή που είναι υπεύθυνη για τους άλλους, για τα παιδιά της, για τη συνέχεια της ζωής. Μια τραγική φιγούρα.

Ο Γερο-Πανάγος από του πρόσφυγες θέλει να τον θάψουν μαζί με τα κόκκαλα των προγόνων τους για να στεριώσει το χωριό. Πεθαίνει τον ρουφά η σκηνή, το χώμα στην κυριολεξία και γίνεται θεμέλιο του χωριού του.

Ο Γιαννακός που κάνει τον Πέτρο λέει ότι ο γερο – Λαδάς του πρότεινε να εκμεταλλευτούν του κατατρεγμένους να τους πάρουν τα κοσμήματα για ντιπ παρά, τώρα που βρίσκονται σε ανάγκη. Η Σαρακίνα αναφωνεί « Θεριό είναι ο άνθρωπους». Ρακή,ναι η ζωή!

Μοναδικός ο Μιχαήλ Εφραίμ Τσουμπός, ως Γιουσουφάκι δίπλα στον Αγά. Ωραία εικόνα σαν βγαλμένη από πίνακα. Το σώμα πλάι του, η κίνηση είναι έργο τέχνης. Το γιουσουφάκι τραγουδά στον Αγά. Ακούγεται το τραγούδι « έβαλε ο θεός σημάδι» σε στίχους Νίκου Γκάτσου και μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου.

Ο Κωνσταντής πληροφορεί του άλλους ότι ο Μανολιός έβγαλε κακή ασθένεια στη φάτσα του. Ο ρόλος χτίζεται επί σκηνής. Το ζουν οι ηθοποιοί και οι θεατές το ζουν μαζί τους. Ο Ιούδας αγανακτεί «Ποιός είναι ο Ιούδας; Εγώ ή εσείς οι ευτυχισμένοι;» Νιώθει αδικημένος κα ότι του οφείλουν. Είναι και γίνεται επικίνδυνος. Ο θεός είναι σαν τον καλλιτέχνη. Δουλεύει και αυτός με τη λάσπη. Εξομολογούνται όλα τους τα κρίματα, ο Μανολιός τον πειρασμό, που νιώθει για την Κατερίνα. Ο Μανολιός ζητά συγγνώμη από τον Παναγιώταρο, που κάνει τον Ιούδα. Τα στάδια είναι απαραίτητα για να φτάσει στην συνειδητοποίηση και στη θέση εκείνη που μπορεί να σώσει και τους άλλους. Ο Χριστός δεν μπορεί παρά να είναι πρόσφυγας. Εσείς οι παπάδες σταυρώσατε το Χριστό και αν κατέβαινε θα τον ξανασταυρώνατε. Ο Μανολιός θα πάρει πάνω του όλα τα κρίματα, θα γίνει και κλέφτης και φονιάς για να τους απαλλάξει θα καταδικαστεί.

Κάποιος σκότωσε το γιουσουφάκι του Αγά και αυτός είναι στενοχωρημένος. Τους έριξε όλους στο μπουντρούμι και απείλησε ότι θα ξεκάνει το χωριό.

Ο Κώστας Φαλελάκης Αγάς και Πατριαρχέας, με κάποιον κοινό παρονομαστή. Κατεδαφίζεσαι συναισθηματικά όταν χάνει το γιουσουφάκι του, που βέβαια αντικαθιστά και τιμωρεί ως Πατριαρχέας, που του αδειάζουν την αποθήκη για να ταΐσουν τους κατατρεγμένους.

Ο Πάνος Κούλης, ο Πολύκαρπος Φιλιππίδης, ο Βαγγέλης Ζάπας και ο Στράτος Χρήστου οι μαθητές του Ιησού, αφοσιωμένοι, συντάσσονται με τον Μανολιό, ενώ ο Σπύρος Μαραγκουδάκης ως Παναγιώταρος και στο έργο Ιούδας, αποτελεί την απρόσμενη βία, προσβολή, προδοσία στο έργο.

Όλοι έχουν διπλούς ρόλους, οι μαθητές, γίνονται κατατρεγμένοι, ο θίασος της παράστασης έχει τη συνοχή και λειτουργικότητα μεγάλων θιάσων. Έχουν γίνει ένα σώμα, που σκέφτεται , ενεργεί και ζει γύρω από το έργο αυτό.

Τα σκηνικά της Ναταλίας Αστυπαλίτη και Δήμητρας Σαρρή είναι λιτά και λειτουργικά. Τα σκαμπό διευκόλυναν πολύ το κατανυκτικό κλίμα ενός κρυφού σχολειού, όπου πλάθονται συνειδήσεις και φαίνεται και η ικμάδα φωτός για σωτηρία. Το σκαμπό- γάιδαρος του πραγματευτή εξαιρετικό. Ακολουθούν τα κοστούμια της Δήμητρας Σαρρή και της Βασιλικής Σύρμα ανάλογα με τον ρόλο και την κοινωνική θέση. Συγκλονιστική η μάσκα του Χριστού της Μάρθας Φωκά. Ο Μανολιός- Μάνος Καρατζογιάννης συνομιλεί μέσα από τούτη τη μάσκα με τον πυρήνα της φιλοσοφίας, της «αγιότητας», την συσσωρευμένη Γνώση. Μία είναι η οδός.

Η παράσταση έχει επική βαρύτητα με νεανικό βλέμμα και δυναμική. Οι ήρωες αποκτούν υπόσταση επί σκηνής. Το έργο στήνεται μπροστά στους θεατές, ένας ολόκληρος κόσμος προβάλλει στην σκηνή του Θεάτρου Σταθμός. Την κίνηση επιμελήθηκε η Ζωή Χατζηαντωνίου. Σημαντικές οι σιωπές, τα βλέμματα, τα όσα δεν λέγονται και υπονοούνται. Ο «Επαναστατημένος άνθρωπος» του Καμύ, ο Μανολιός- Μάνος Καρατζογιάννης αποκτά υπόσταση μπροστά στα μάτια των θεατών και τους καλεί να συνταχθούν μαζί του. Είναι μονόδρομος.

Υποστηρικτική και απόλυτα λειτουργική η μουσική του Γιώργου Μαυρίδη, μιλά απευθείας στο συναίσθημα του θεατή και επικαλείται τη συλλογική μνήμη. Κατανυκτικοί επίσης οι φωτισμοί του Λάμπρου Παπούλια, έδωσαν τη βαρύτητα που απαιτούνταν χωρίς να υποκύπτουν σε μικρά θρησκευτικά μηνύματα και δομές. Το έργο είναι φιλοσοφικό με βαθύ προβληματισμό για τη συνέχεια αυτού του κόσμου.

«Δεν μας δώσαν το καλό, το δίκαιο όμως θα το πάρουμε με το σπαθί μας.» Άδικος είναι ο κόσμος, οι τσαλαπετεινοί, οι κακοί καλοπερνούν, όμως δεν θα πάει μακριά αυτός ο κόσμος θα αλλάξει. Θα κάνει ξαστεριά, όπως ακούγεται από τα βουνά της Κρήτης και από τη βαθιά ψυχή του Μάνου Καρατζογιάννη, που έλκει τη μισή του καταγωγή από το νησί αυτό και με αυτόν τον στόχο νομίζω ότι διασκεύασε και σκηνοθέτησε αυτό το έργο.

Μια καταπληχτική παράσταση συνόλου, ενός εμβληματικού έργου, που ευχόμαστε να συνεχιστεί και την επόμενη χρονιά και, που κανένας δεν πρέπει να χάσει.

Ταυτότητα της παράστασης

Διασκευή – σκηνοθεσία: Μάνος Καρατζογιάννης

Σκηνικά: Ναταλία Αστυπαλίτη, Δήμητρα Σαρρή

Κοστούμια: Δήμητρα Σαρρή Βασιλική Σύρμα

Σχεδιασμός φωτισμών: Λάμπρος Παπούλιας

Μουσική: Γιώργος Μαυρίδης

Κατασκευή μασκών: Μάρθα Φωκά

Ερμηνεύουν: Ηλέκτρα Γεννατά, Βαγγέλης Ζάπας, Μάνος Καρατζογιάννης, Πάνος Κούλης, Έλενα Μαυρίδου, Σπύρος Μαραγκουδάκης, Κώστας Φαλελάκης, Πολύκαρπος Φιλιππίδης, Θανάσης Χαλκιάς, Στράτος Χρήστου

Βίντεο: Goran Gagic

Βοηθός σκηνοθέτη: Μιχάλης – Εφραίμ Τσουμπός

Φωτογραφίες: Σπύρος Περδίου, Ελίνα Γιουνανλή

Βίντεο προώθησης: Ηλίας Μόσχοβας

Παραγωγή: Πολιτισμός Σταθμός Θέατρο

Επικοινωνία

“Είμαστε κοντά σε κάθε σκηνή
που ζωντανεύει τον πολιτισμό.”

Ακολουθήστε μας

Newsletter

📧 artistico.theater@gmail.com

© 2025. All rights reserved.