Είδαμε την παράσταση «ΔΕΣΠΟΙΝΙΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ» του Ρομπέρτο Ατάιντε στο θέατρο Αλκμήνη

Όταν η σχολική αίθουσα μετατρέπεται σε μικρογραφία κοινωνίας

Στη σκηνική αυτή εκδοχή ο μονόλογος διασπάται και ανασυντίθεται μέσα από επτά ερμηνευτές/τριες οι οποίοι/ες συνυπάρχουν επί σκηνής, συγκροτώντας ένα συλλογικό σώμα που ενσαρκώνει τόσο τη δασκάλα -άλλοτε ως αυθεντία, άλλοτε ως θύμα, άλλοτε ως φορέα βίας και άλλοτε ως αγωνιώδη ύπαρξη που παλεύει να επιβάλει νόημα στον κόσμο-όσο και τους μαθητές της, αποκαλύπτοντας τη λεπτή γραμμή που χωρίζει αυτόν που διδάσκει από εκείνον που διαμορφώνεται. Η πολυφωνία αυτή αναδεικνύει τη βαθύτερη δομή του έργου: την εξουσία ως κάτι που δεν ανήκει σε ένα πρόσωπο, αλλά διαχέεται, αναπαράγεται και εγκαθίσταται. Είναι ένα φαινόμενο. Μια πολλαπλότητα. Το έργο του Ατάιντε, γραμμένο σε μια περίοδο έντονων πολιτικών αναταραχών, παραμένει ανατριχιαστικά επίκαιρο. Η σχολική αίθουσα μετατρέπεται σε μικρογραφία κοινωνίας, όπου η γνώση, η ηθική, η πειθαρχία και η βία συνυφαίνονται σε ένα επικίνδυνο παιχνίδι εξουσίας.

Το έργο

Η Δεσποινίς Μαργαρίτα, δασκάλα δημοτικού, βρίσκεται μέσα στην τάξη της παραδίδοντας ένα μάθημα που εξελίσσεται σε εκτενή μονόλογο. Κατά τη διάρκειά του, αναφέρεται στη σημασία της γνώσης, στη λειτουργία της κοινωνίας, στους κανόνες συμπεριφοράς και στη θέση του ατόμου μέσα σε ένα οργανωμένο σύστημα. Σταδιακά, ο λόγος της αποκαλύπτει μια βαθιά ανάγκη για έλεγχο. Παρότι πολλές από τις θέσεις που διατυπώνει αναγνωρίζονται ως ορθές ή κοινώς αποδεκτές, ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται από την ίδια χαρακτηρίζεται από αυστηρότητα, αυταρχικότητα, επιβολή και μηδενική δυνατότητα διαλόγου. Η γνώση παρουσιάζεται ως απόλυτη αλήθεια και η αμφισβήτηση ως απειλή. Μέσα από παραδείγματα, αφηγήσεις και επιβολή κανόνων, η Μαργαρίτα οικοδομεί έναν κόσμο όπου η απόλυτη εξουσία νομιμοποιείται ως αναγκαία συνθήκη για την «τάξη». Καθώς το μάθημα κορυφώνεται, η μορφή της γίνεται όλο και πιο αντιφατική: αυστηρή και εύθραυστη, αυταρχική και απελπισμένη.

Η παράσταση

Η ιδιόρρυθμη δασκάλα ταυτίστηκε με την ερμηνεία της Έλλης Λαμπέτη. Στην παράσταση αυτή που σκηνοθετεί ο Γιώργος Παπαπαύλου όλος ο θίασος και οι επτά ηθοποιοί (Φρύνη Αγραφιώτη Σπανούδη, Αγγερού Κουλουλία, Νίκη Κουτελιέρη, Δημήτρα Λυγήρου, Λουκία Μεϊδάνη, Θάνος Ρούμπος, Βασίλης Τσιάκας) είναι η Δεσποινίδα Μαργαρίτα και ο ρόλος μετακυλύει σε όλους ανεξαρτήτως γένους.

« Καλησπέρα σας. Όπως ήδη γνωρίζετε είμαι η καινούργια σας δασκάλα. Ονομάζομαι Δεσποινίς Μαργαρίτα. Το γράφω στον πίνακα για να το θυμάστε. Πριν αρχίσουμε, θα ήθελα να γνωριστούμε λιγάκι. Στη συνέχεια θα σας πω δυο λόγια για τη σημασία της εκπαίδευσης. Υπάρχει κανείς εδώ μέσα που να ονομάζεται Μεσσίας; Ιησούς; Όχι; Άγιο Πνεύμα; Κάποιος σε αυτήν την τάξη που να ονομάζεται Άγιο Πνεύμα; Είστε σίγουροι; Ωραία. Η Διεύθυνση μου το είχε πει πως είσθε ένα καλό τμήμα».

Με υστερία όλοι γράφουν το όνομα της δεσποινίδας Μαργαρίτας στον μαυροπίνακα. Είναι σημαντικό να βλέπουν όλοι τον πίνακα. Πάει στον πίνακα και ζωγραφίζει ένα πέος. Παίρνει ο ένας μετά τον άλλον απουσίες με ένταση και αυστηρότητα, λέγοντας επίθετα και απευθυνόμενοι στο κοινό. Η βλεματική απεύθυνση είναι σημαντική ώστε να ενεργοποιηθεί όλη η αίθουσα και να περάσει το μήνυμα της δεσποινίδος Μαργαρίτας.

Τους ανακοινώνει τον ρόλο της εκπαίδευσης. Εκπαιδεύω θα πει παιδεύω, βασανίζω. Η γνώση μεταδίδεται σαν βασανιστήριο. Οι δεσποινίδες Μαργαρίτες, φορούν μαύρα ρούχα και παραπέμπουν σε μάθηση σε θρησκευτικό σχολείο, από καλόγριες. Ασχολούνται με την εσωτερική ηρεμία, την Πνευματική Καλλιέργεια και βέβαια την ταπείνωση. Όπως σωστά επιμένει η δεσποινίς Μαργαρίτα τα καλά παιδιά είναι τα υπάκουα παιδιά. Απαιτεί λοιπόν τυφλή υπακοή. Τους ξεκαθαρίζει ότι αυτό που νομίζουν δωρεάν παιδεία είναι πολύ ακριβό, όπως η ιδιωτική, έτσι και η δημόσια στοιχίζει πολλά χρήματα.

Στο μάθημα της βιολογίας, τους λέει ότι το μάθημα αυτό στο Γυμνάσιο είναι σεξολογία «Δεν θα σας δείξω πώς να γαμιέστε, αυτό είναι ταλέντο.» Όσο τα λέει αυτά ήχοι σεξουαλικής απόλαυσης συνοδεύουν τα λόγια της.

Τους ξεκαθαρίζει ότι όλοι κάποτε θα πεθάνουν, όποτε ο ένας συμβολικά καβαλάει τον άλλον υποτίθεται σεξουαλικά. Μια μέρα «θα σας θάψουνε ή θα σας κάψουνε ή θα σας σφάξουνε.»

Στο μάθημα της Ιστορίας ξεκαθαρίζει ότι όλοι θέλουν να εξουσιάζουν τους άλλους, όπως η Δεσποινίς Μαργαρίτα εξουσιάζει τους μαθητές της. Κάθε χώρα θέλει να εξουσιάζει μιαν άλλη. Όλοι θέλουν να μοιάζουν στη δεσποινίς Μαργαρίτα.

«Τί να την κάνεις την πράξη από μόνη της; Η θεωρία δίνει νόημα στα πράγματα.»

Τραγουδούν όλοι μαζί τον ύμνο της δεσποινίδος Μαργαρίτας, που εξαίρει την σπουδαιότητα της μεθόδου διδασκαλίας της Δεσποινίδας Μαργαρίτας.

Τους δηλώνει ότι είναι αήττητη και στο διάλειμμα τους δίνει χρόνο να εξετάσουν τις συνειδήσεις τους, τα «μαλακισμένα».

Η πειθαρχία και η αγάπη για τη μάθηση γινόταν με φόβο τόμο και ξύλο. Ο καθένας αυτοχαστουκίζεται, τιμωρητικά, να θυμάται τη θέση του. Τον έναν τον τραβά μέσα από το αυτί και όταν ξαναέρχονται στην σκηνή εκείνος κάθεται στο γόνατό της υποτακτικά και ζητά ταπεινά συγχώρεση.

Χρησιμοποιούνται πολλές θεατρικές τεχνικές. Όλοι μαζί λένε τα λόγια της και άλλοτε ένας μόνο μιλά και οι άλλοι αναπαράγουν σιωπηλά όσα λέει, άλλοτε όλοι μαζί, άλλοτε ένα μέρος των ηθοποιών. Πρόκειται για ένα σύνολο ηθοποιών πειθαρχημένων και πολύ σωστά συντονισμένων. Το σκηνικό αποτέλεσμα, προκαλεί το γέλιο, το πικρό χαμόγελο, τον θυμό, την εξέγερση του θεατή, που σκέφτεται πάνω στην συντονισμένη αποβλάκωση ενός εκπαιδευτικού συστήματος, που θέλει καθυποταγμένα άτομα να εκτελούν μόνο οδηγίες.

Μοιρασμένη ανάμεσα στη γυναίκα και στη δασκάλα, η ηρωίδα του Ατάιντε πασχίζει να αρθρώσει τη φωνή της. Η δεσποινίς Μαργαρίτα δεν έχει οστά, δεν έχει σκελετό, είναι ευλύγιστη. Επίσης είναι χορτοφάγος και πασχίζει για την ισότητα και δικαιοσύνη των ζώων.

Η ίδια εξαντλείται μέσα από την όλη διαδικασία. Πριν από οποιαδήποτε δράση η Δεσποινίς Μαργαρίτα σταθμίζει τις προϋποθέσεις και τις υποπροϋποθέσεις. Χορεύει ένα βαλσάκι και την ίδια ώρα ξεβάφει το πρόσωπό της, δημιουργώντας μια τραγικά κλοουνερί. Σταδιακά τα σώματα αποσυντονίζονται, τελειώνει η φόρτισή τους, ο δάσκαλος, ρομπότ ξεφορτίζεται και μένει στο έδαφος ακούνητος. Πάνω στη θεωρία παθαίνει ένα μικροεμφραγματάκι. Ένα σύστημα που εξοντώνει τον μαθητή και τον διδάσκοντα, φαινόμενο δυστυχώς που τελευταίως έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις. Βλέπουμε γύρω μας το burn out των καθηγητών, την εξάντληση, τους θανάτους, τις αυτοκτονίες διδασκόντων, μια εκπαιδευτική, πολιτική μηχανή, που εξοντώνει και εξοντώνεται.

Από τη μία είναι τα μαθήματα, το εκπαιδευτικό σύστημα και η τάξη. Από την άλλη υπάρχει η ζωή με τις μεγάλες ερωτήσεις και απορίες της, έτσι όπως προκύπτουν μέσα από την παράσταση. Ο θάνατος, η Δικαιοσύνη και η αδικία, η ισότητα, η εξουσία, οι σχέσεις. Όλα μπλέκονται σε ένα κουβάρι που κανείς δεν μπορεί να ξεμπλέξει.

Με έναν λόγο βίαιο, με μια ροπή προς την υπερβολή, που υπηρετείται σκηνοθετικά και ερμηνευτικά, κυρίως προωθώντας την υποταγή στην εξουσία σε τέτοιο βαθμό, που να προκαλεί το νευρικό γέλιο, η Δεσποινίδα Μαργαρίτα φεύγει προειδοποιώντας : «Η Δεσποινίς Μαργαρίτα έχει ακόμη πολλά να σας διδάξει». Ό,τι και να γίνει δεν βάλλεται, θα συνεχίσει να υπάρχει, αυτή ή και μια άλλη να διδάσκει όσα πρέπει να τους διδάξει και είναι πολλά αυτά.

Μια συγκλονιστική παράσταση, με υπέροχες ερμηνείες των μαθητών του Γιώργου Παπαπαύλου, που οδηγήθηκαν σε μια σκηνική υπέρβαση και δεν άφησαν κανέναν ασυγκίνητο.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Συγγραφέας: Ρομπέρτο Ατάιντε

Σκηνοθεσία / Δραματουργική επεξεργασία: Γιώργος Παπαπαύλου

Παίζουν: Φρύνη Αγραφιώτη Σπανούδη, Αγγερού Κουλουλία, Νίκη Κουτελιέρη, Δήμητρα Λυγήρου, Λουκία Μεϊδάνη, Θάνος Ρούμπος, Βασίλης Τσιάκας

Σκηνικά: ο θίασος

Κοστούμια: Γιώργος Παπαπαύλου

Σχεδιασμός φωτισμών: Κατερίνα Σαλταούρα

Μουσική επιμέλεια: Γιώργος Παπαπαύλου

Επιπλέον κείμενα: Βασίλης Τσιάκας

Φωτογραφίες: Δημήτρης Τσακαλάς

Υπεύθυνη επικοινωνίας: Μαρίκα Αρβανιτοπούλου | Art Ensemble

Διεύθυνση παραγωγής/Αφίσα: Αλέξανδρος Αποστολάκης

Παραγωγή: ΑΜΚΕ-ATHENIAN CULTURAL ASSOCIATION-ΓΙΩΡΓΟΣ ΠΑΠΑΠΑΥΛΟΥ

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Θέατρο Αλκμήνη

Αλκμήνης 8-12, Αθήνα | Τ.: 210 342 8650

Από 20 Απριλίου

Κάθε Δευτέρα & Τρίτη, στις 21:15

(για 12 παραστάσεις)

Διάρκεια: 60' (χωρίς διάλειμμα)

ΕΙΣΙΤΗΡΙΑ

Προπώληση online: «ΔΕΣΠΟΙΝΙΣ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑ» | Εισιτήρια εδώ!
Τιμές εισιτηρίων: 15€ Γενική είσοδος, 12€ Φoιτητικό, Ανέργων, ΑμεΑ, άνω των 65 ετών, 8€ Ατέλεια (στο ταμείο του θεάτρου)