Είδαμε την παράσταση «Δεσμώτης» της Νατάσας Σίδερη στο θέατρο OLVIO

Ο «Δεσμώτης» απέσπασε το πρώτο βραβείο στον διεθνή διαγωνισμό σύγχρονης ελληνικής θεατρικής γραφής «MΥΤΗOS ?!» του Γερμανικού Θεάτρου του Regensburg σε συνεργασία με το Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος και παρουσιάστηκε σε Παγκόσμια Πρεμιέρα στο Θέατρο του Regensburg τον Ιούνιο του 2022.

Το έργο μιλάει αλληγορικά για την κρίση χρέους που ξέσπασε πριν λίγα χρόνια στην Ελλάδα, και τις δεσμεύσεις/δεσμά της χώρας μας προς τους φίλους δανειστές της.

Μια προσέγγιση της δέσμευσης και του χρέους, της υποχρέωσης, που προκύπτει και της ευγνωμοσύνης , που εμπνέει ο «ευεργέτης». Πώς διαμορφώνεται η σχέση του δανειστή και του οφειλέτη; Πώς ξεχρεώνει κάποιος ένα χρέος; Ποιό είναι το κοινωνικό προφίλ του οφειλέτη; Τι πρέπει να κάνει κάποιος για να ξεχρεώσει; Λένε μερικοί ότι αν ευεργετηθείς από κάποιον , ποτέ δεν ξεχνιέται η ευεργεσία.

Το έργο

Ο Νήφος εκμυστηρεύεται στο φίλο του Κάλλιο πως δεν έχει τα χρήματα για να πληρώσει τη δόση του δανείου και κινδυνεύει να χάσει το σπίτι του. Ο Κάλλιος προσφέρεται να του τα δανείσει. Ο Νήφος δέχεται, και σε ένδειξη ευγνωμοσύνης προθυμοποιείται να αναλάβει κάποιες εργασίες ανακαίνισης στο σπίτι του φίλου του. Παίρνει άδεια από τη δουλειά του, η άδεια τελειώνει, αλλά οι εργασίες όχι. Το ίδιο και οι απαιτήσεις του δανειστή προς τον οφειλέτη. Το άτυπο συμβόλαιο μεταξύ φίλων σταδιακά εξελίσσεται σε σχέση υποτέλειας, χωρίς ποτέ να παραβιάζονται οι κανόνες της αστικής ευγένειας. Μόνη παράφωνη νότα σε αυτό το εύρωστο νοικοκυριό που πλάθει και φιλοξενεί ευσυνείδητους πολίτες, η κόρη της οικογένειας.

«Ποτέ δεν θα σ' αφήσουν να φύγεις. Τώρα είσαι αιχμάλωτός τους, όπως κι εγώ». Είναι και εκείνη αιχμάλωτη των προσδοκιών τους.

Η παράσταση

Η παράσταση ξεκινά με μια καταπληκτική χορογραφία των δυο φίλων του Νήφου (Δημοσθένης Ξυλαρδιστός ) και του Κάλλιου (Στέφανος Κοσμίδης). Είναι χορογραφία που διατρανώνει τη φιλία τους. Μαζί διασκεδάσουν , πίνουν καφέ και μαλώνουν για το ποιος θα πληρώσει. Είναι φίλοι. Στα πλαίσια αυτής της φιλίας ο Νήφος τολμά να ζητήσει χρήματα από τον φίλο του τον Κάλλιο για να αποπληρώσει το δάνειο του σπιτιού του, για
να μη το χάσει. Εκείνος με μεγάλη ευκολία του συμπαραστέκεται, μιας και ο Νήφος του υποσχέθηκε ότι θα επιστρέψει τα χρήματα σε κοντινό χρονικό διάστημα.

Τα πράγματα πάνε κατά διαόλου, έτσι συμβαίνει σχεδόν πάντα με τα πράγματα. Ο Νήφος αισθάνεται υποχρεωμένος στον Κάλιο, τον διαβεβαιώνει ότι θα του επιστρέψει τα χρήματα, αλλά σε αντιπροσφορά
ο Κάλλιος θα του προτείνει να τον «βοηθήσει» στην ανακαίνιση που κάνει στο σπίτι του.

Πολλές οι παροιμίες για τα δάνεια, όπως «Αδάνειστος, ξέγνοιαστος», ή «Αν αγαπάς τον φίλο σου, ποτέ μην
τον δανείζεις», «Δανεικά κι αγύριστα», ή ακόμα «Θέλεις να μάθεις πόσο αξίζει ένα τάλιρο; Ζήτησέ το δανεικό». Όλα αυτά αποδείχθηκαν αληθή, γιατί καθώς ο Νήφος δεν είχε να ξεπληρώσει το χρέος του και
ο δανειστής του σκέφτηκε να πάρει «ικανοποίηση.» Ο ένας δίνει ευκαιρία στον οφειλέτη να «ξεπληρώσει»
και ο οφειλέτης από ευγνωμοσύνη είναι πρόθυμος να εκπληρώσει το χρέος του.

Το «πιθηκάκι» της οικογένειας, η Πεταλία (Ειρήνη Δένδη) , ένα ατίθασο νεαρό άτομο, φέρελπι και γεμάτο δύναμη, με υπέροχη κίνηση προσπαθεί να αφυπνίσει τον Νήφο απέναντι στους γονείς της, που είναι έτοιμοι συνειδητά ή ασυνείδητα να τον «κατασπαράξουν».

Ο Νήφος παίρνει άδεια από τη δουλειά του για να βοηθήσει « τους φίλους» του στην ανακαίνιση του σπιτιού τους, καθώς νιώθει βαθιά υποχρεωμένος . Έτσι είναι χαρούμενος, που βοηθά αυτούς που τον ευεργέτησαν, αλλά από την άλλη εξαντλείται. Η δουλειά είναι σκληρή και οι υποχρεώσεις δείχνουν να μην τελειώνουν ποτέ. Οι « φίλοι» του είναι πρόθυμοι να τον βοηθήσουν , αλλά ο καθένας έχει την δική του απαίτηση, η γυναίκα του φίλου του (Αγγελική Μαρίνου) του ζητά να της κάνει παρέα στον καφέ στον κήπο, ενώ αυτός έχει αναλάβει δουλειές, που δεν ολοκληρώνονται, γιατί όλο και προκύπτουν καινούργιες. Γίνεται ο άνθρωπος για όλες τις δουλειές, ένα εργαλείο για την ικανοποίηση όλων. Όλο του επισημαίνουν το μοτίβο «Δίνω σημαίνει συνυπάρχω». Το σημαντικό όμως είναι να μην συμπεριφέρεσαι σαν άγριο θηρίο και αυτοί όσο προχωρά το έργο απανθρωπίζονται. Το ζευγάρι ζει το μύθο του με ενσταντανέ σαν φωτό σε κοσμικό περιοδικό.

Παρουσιάζουν μια εικόνα ιλουστρασιόν, άμεπτη σχεδόν τέλεια, ενώ η πραγματικότητα είναι σαθρή, βάναυση και απάνθρωπη.Το μόνο άτομο, που κάπως ξυπνά το Νήφο είναι η Πεταλία, η κόρη, που όλο τον ρωτά μέχρι πότε θα ξεπληρώνει το χρέος του. Του λέει ότι ποτέ δεν θα τον αφήσουν να φύγει , θα είναι πάντα αιχμάλωτός τους. Ο πιστωτής ζητά τα λεφτά από τον οφειλέτη, πάση θυσία και αν δεν έχει θα πρέπει να βρει άλλα μέσα για να ξεχρεώσει. Ο εκβιασμός είναι μεγάλος και η παγίδα αρχικά δεν φαίνεται, μετά όμως είναι αργά για κάποιον να απεμπλακεί. Όταν ο Νήφος τους δηλώνει ότι θα πρέπει να σταματήσει, του αντιπροτείνουν να δουλέψει για να ξεχρεώσει το χρέος του, γιατί μέχρι πρότινος δούλευε «οικειοθελώς». Εκείνος δούλευε και περίμενε ότι κάπως εκτιμούσαν τον κόπο του, αλλά το αδίστακτο σύστημα δεν ικανοποιείται ποτέ και δεν θα βγάλει το γρανάζι της μηχανής του.

Το έργο είναι κοινωνικό και πολιτικό. Για τον Μαρξ ολόκληρη η ιστορία των ανθρωπίνων κοινωνιών αφορά συγκρούσεις: “Ελεύθερος και δούλος, πατρίκιος και πληβείος, βαρόνος και δουλοπάροικος, μάστορας και κάλφας, με δυο λόγια καταπιεστής και καταπιεζόμενος, βρίσκονταν σε συνεχή αντίθεση μεταξύ τους, σ’ έναν αδιάκοπο πόλεμο, άλλοτε κρυφό, άλλοτε φανερό, που κάθε φορά τελείωνε ή με τον επαναστατικό μετασχηματισμό ολόκληρης της κοινωνίας ή με την κοινή καταστροφή των αντιμαχόμενων τάξεων”.

Το να είσαι ευσυνείδητος άνθρωπος κα καλός δεν σημαίνει ότι είσαι και δούλος. Όταν καταλαβαίνουν ότι ο Νήφος κάπως «σηκώνει κεφάλι», του επιτίθενται, λέγοντας τους ότι εδώ και δυόμιση μήνες κοντεύει να τους διαλύσει το σπίτι. Τον έχουν ανάγκη για να υπάρχουν και θα τον εξαντλήσουν, τώρα το Νήφο, αργότερα κάποιον άλλον σαν κι αυτόν. Είναι πνιγμένοι μέσα στην αστική τους υποκρισία και ρηχότητα. Δεν μπορούν να αντέξουν την εικόνα τους στον καθρέφτη. Ο Νήφος από φίλος της οικογένειας μεταλλάχτηκε σε δούλο και η κόρη τους σε αξεσουάρ μιας κοινωνικά κατασταλαγμένης οικογένειας. Ξέρουν ότι όσο ο Νήφος (Δημοσθένης Ξυλαρδιστός ) δεν τους ξεχρεώνει, δεσμεύει μαζί τους τη ζωή του. Του προσφέρουν στέγη και τροφή για να τον έχουν πάντα διαθέσιμο, ενώ τον χρεώνουν και για αυτά. Τον φυλακίζουν κανονικά. Η κόρη τους η Πεταλία (Ειρήνη Δένδη) δεν είναι σκεύος προς επίδειξη. Πρέπει κι αυτή να διασωθεί να δραπετεύσει, έχει σιχαθεί τον πνιγηρό αέρα που αναπνέει στο σπίτι της. Θα έρθει η ώρα που θα χάσουν παιδί και δούλο την ίδια μέρα. Όταν έρχεται η ώρα τον βασανίζουν, γιατί του χρεώνουν και την αφύπνιση της κόρης τους.

Οι σκηνές είναι σοκαριστικές και απογυμνώνουν ένα καπιταλιστικό σύστημα που θέλει τον αδύναμο άνθρωπο φτωχό για να έχει ανάγκη τους ισχυρότερους, τον θέλουν αμόρφωτο για να πιστεύεις όσα του λένε, τον θέλουν φοβισμένο για να μην τους αντιστέκεσαι.

Ενώ κανονικά «ευτυχισμένος είναι αυτός που μπορεί να δώσει χωρίς να θυμάται και είναι σε θέση να λάβει χωρίς να ξεχνά» στην πραγματικότητα ο Κάλλιος (Στέφανος Κοσμίδης) και ακολούθως και η σύζυγός το (Αγγελική Μαρίνου) γίνονται εκμεταλλευτές του αδύναμου ευσυνείδητου «φίλου» τους , Νήφου (Δημοσθένης Ξυλαρδιστός ), που γίνεται η μαριονέττα τους. Είναι εκπληκτικό πως επί σκηνής τα πρόσωπα μεταλλάσσονται σε άγρια θηρία, ενώ ένα αυθόρμητο άτομο, ειλικρινές, γίνεται υποχείριό τους .

Η σκηνοθεσία του Κώστα Παπακωνσταντίνου είναι μοντέρνα και οι ηθοποιοί του είναι τόσο φυσικοί και άμεσοι, δίνοντας το κατάλληλο βάθος σε μια καθημερινή πραγματικότητα, ειδικά μετά την περίοδο της κρίσης, που πολλοί δανείζονταν από άλλους, νομίζοντας ότι εύκολα θα ξεπλήρωναν το χρέος τους. Εξαιρετική η πολυσήμαντη και ουσιαστική κίνηση των ηθοποιών που επιμελήθηκε η Μίνα Ανανιάδου, που ακολουθεί το υπέροχο και βαθύ κείμενο της Νατάσας Σίδερη. Ακολουθούν με συνέπεια τα σκηνικά και τα κοστούμια της Φιλάνθης Μπουγάτσου και της Νατάσας Λέκκου, δείγματα μικροαστισμού, με εξαίρεση το κοστούμι της κόρης, που είναι νεανικό και ανατρεπτικό. Εξαιρετική η μουσική του Βασίλη Κουτσιλιέρη, ένας σωστός σχολιασμός. Όλα φωτίστηκαν λειτουργικά από τα φώτα του Γιώργου Αγιαννίτη.

Πρόκειται για μια παράσταση αφύπνισης απέναντι σε ένα σύστημα που είναι πρόθυμο να καταβροχθίσει τον άνθρωπο, να τον εκμεταλλευτεί μέχρι θανάτου. Άραγε ο Νήφος θα μπορέσει να σωθεί δίνοντας έστω μια ικμάδα ελπίδας;

Μια παράσταση που δεν πρέπει να χάσουν όσοι έχουν κοινωνικοπολιτικούς προβληματισμούς.

Ταυτότητα της παράστασης

Σκηνοθεσία: Κώστας Παπακωνσταντίνου

Κινησιολογία: Μίνα Ανανιάδου

Σκηνικά / Κοστούμια: Φιλάνθη Μπουγάτσου, Νατάσα Λέκκου

Μουσική: Βασίλης Κουτσιλιέρης

Σχεδιασμός φωτισμών: Γιώργος Αγιαννίτης

Ηθοποιοί: Ειρήνη Δένδη, Στέφανος Κοσμίδης, Αγγελική Μαρίνου, Δημοσθένης Ξυλαρδιστός

Βοηθός Σκηνοθέτη: Μαριάννα Ντίρου

Επικοινωνία: Χρύσα Ματσαγκάνη

Social Media: Social Wave

Φωτογραφίες: Νίκος Βαρδακαστάνης

Γραφιστική επιμέλεια: Μαύρα Γίδια

Παραγωγή: «Ξανθίας» ΑΜΚΕ

Πληροφορίες Παράστασης

Ημέρες & ώρες παραστάσεων:

Δευτέρα-Τρίτη στις 21.00, (από 17/11)

Τιμές εισιτηρίων

Γενική Είσοδος: 15€

Φοιτητικό, ομαδικό (γκρουπ άνω των 10 ατόμων):12 €

Ανέργων, ΑμεΑ: 8€

Ατέλειες ΣΕΗ: Δωρεάν

Διάρκεια παράστασης 80 λεπτά

Προπώληση εισιτηρίων: more.com

Η θεατρική ομάδα «Πτωχαλαζόνες» δημιουργήθηκε το 2012 με σκηνοθέτη τον Κώστα Παπακωνσταντίνου.

Διατηρώντας έναν σταθερό κύκλο συνεργατών από τον χώρο του θεάτρου, έχουν παρουσιάσει τα έργα:

«Οι Χαλασοχώρηδες» του Αλ.Παπαδιαμάντη, «Μαζώχτρα» του Αργ. Εφταλιώτη, «Αυτόχειρ» του Μιχαήλ Μητσάκη, «Μεταξύ Πειραιώς και Νεαπόλεως» του Γ. Βιζυηνού, «Βόυτσεκ» του Γκέοργκ Μπύχνερ, «Γάμος» του Μ. Ποντίκα, «Ηρακλείδαι» του Ευριπίδη, «Ο μπαμπάς ο πόλεμος» του Ιάκ. Καμπανέλλη, «Διατί η Μηλιά δεν έγινε Μηλέα» του Γ. Βιζυηνού και «Οι Κάλπηδες» του Στρ. Μυριβήλη.

Για την υλοποίηση των παραγωγών τους, συνεργάζονται με την εταιρεία Ξανθίας ΑΜΚΕ, η οποία από το 2006, με έδρα την Αθήνα, έχει πραγματοποιήσει πάνω από 20 θεατρικές παραγωγές και εκατοντάδες παραστάσεις.

Η παράσταση «Δεσμώτης» πραγματοποιείται με την οικονομική υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού.